Fark ettiniz mi bilmiyorum ama son iki gündür biricik sevdamız Van'da güzel bir güneş var. Güzel bir gün olmakla beraber bazıları için de doğum günü haftası. Bugün ya da bu hafta doğum gününüzse kutlarız. Neyse lafı  fazla uzatmak istemiyorum. Facebook hakkında bir yazı... Umarım anlattıklarımızla faydalı oluruz.

Facebook günümüzde en çok kullanılan ve şuanda en zengin sosyal paylaşım sitesidir. Google ile sıkı bir rekabet içinde olan Facebook başta MSN olmak üzere birçok sosyal paylaşım ağlarının kazancını büyük oranda düşürdü.

Facebook, insanların arkadaşlarıyla iletişim kurmasını ve bilgi alışverişi yapmasını amaçlayan bir sosyal paylaşım web sitesidir. 4 Şubat 2004 tarihinde Harvard Üniversitesi 2006 sınıfı öğrencisi Mark Zuckerberg tarafından kurulan Facebook, öncelikle Harvard öğrencileri için kuruldu. Daha sonra rağbetin artması üzerine başka okulların erişimine de açıldı. Facebook, kısa sürede hedef kitlesinin içerisindeki okullarının tamamını kapsadı. Üye olmak isteyenler önceleri sadece söz konusu okulun e-posta adresiyle (.edu uzantılı e-posta) üye olabiliyordu. Daha sonrasında da ağ içine liseler ve bazı büyük şirketler de katıldı. 11 Eylül 2006 tarihinde ise Facebook diğer tüm e-posta adresleriyle üyeliğe izin verdi; bununla beraber bazı yaş sınırlandırmaları da getirildi (+13 ve +18). Örneğin; 13 yaşından küçüklerin üye olması yasaktır.

Günümüzde neredeyse herkes Facebook kullanıcısıdır. Kimisi saatlerce Facebook'ta zaman geçiriyor. Kimisi de girip çıkıyor. Dünyada ve Türkiye'de genç nüfusun neredeyse hepsi Facebook'a üyedir. Artık kime sorarsak soralım kesinlikle bir Facebook hesabı vardır. Ama önemli olan Facebook'u doğru kullanmaktır. Facebook'a şöyle bir bakıyoruz da; durum gerçekten çok üzücü. İlk zamanlar Facebook paylaşım yaparak eğlenmek gibi amaçlar doğursa da şimdi amaç çok değişti. Şimdiki kullanıcıların çoğu Facebook'un bir numaralı kuralını ezip geçiyor. "Küçük yaştaki çocuklar Facebook'a üye olamaz!" Dediğimiz gibi, Facebook'ta milyonlarca 18 yaşından küçük çocuk var. Bunun yanı sıra Facebook aracılığı ile para kazananlar da var. Reklâm yaparak, sayfa satarak, hesap satarak, oyunda bir şeyler satarak falan. Yakında dersler de Facebook'tan işlenirse şaşırmamak gerek. Facebook gerçekte kullanılması gereken Facebook değil diye düşünüyoruz. Hayır, Facebook bu değil.

Alexa ABD merkezli, bir internet şirketi olup diğer web sitelerinin web trafikleriyle ilgili bilgi veren bir sitedir. Alexa istatistiklerine göre Facebook 20 Kasım 2011 itibarıyla; dünyanın en fazla ziyaret edilen 2'inci sitesidir. Ülkemizde de şimdilik birinci sıradadır. Yanlış duymadınız kesinlikle birinci sıradadır. Tabi sürekli tıklıyoruz ya. Saatlerce Facebook'ta zaman geçiriyoruz ya.

Facebook dünyanın sayılı şirketleri arasındaki yerini almıştır artık. Bünyesinde 2000'in üzerinde çalışan vardır. Birçok dil desteği vardır.

Facebook kurulduğu ilk günlerde thefacebook.com adresiyle açıldı. Ancak sonrasında gelen öneriler üzerine "the" eki atılarak facebook.com hâlini aldı. Zamanla gelişen Facebook her geçen ayda yeni bir başarı elde etti. Başarı elde eden Mark, sürekli patentler almaya çalıştı. Facebook'ta çalışmak üzere zeki insanların peşine düştü. Ki bu amacında kesinlikle başarılı olmuştur.

Facebook Akıllıdır
Facebook çok zeki olmakla beraber güvenlik açısından da üst düzey bir kalkan kullanmaktadır. Sürekli bilgisayar korsanlarının saldırmak istedikleri Facebook henüz herhangi bir saldırıya maruz kalmamıştır. Ancak sık sık kendini bilgisayar korsanı sanan bazı kişi ve kişiler (lamer) tarafından ufak tefek oyunlara da gelmektedir. Örneğin; "daha resim yok hacı" uyarısı 2011 yılının popüler saldırısıydı. Ancak bu saldırıyı yapan ekip kesinlikle saldırıyı başaramamıştı. Facebook'ta tüm üyeler aynı sunucuda barınmıyor. Her ülkeye ve bölgeye ait sunucular mevcut. Bu sunucular da sürekli merkez sunuculara veri yedekleri göndermekteler. Bundan dolayı saldırıyı başarsalar da tamamen çökertmek imkansız. Ancak eğer ABD bilişime el koyarsanız o zaman bir şey diyemem. Aynı şekilde Facebook, FBI (İngilizcesi: Federal Bureau of Investigation - Türkçesi: Federal Soruşturma Bürosu) tarafından desteklenmektedir. Her ne kadar somut bir bilgi yoksa da bunun farkında olmak için yarını beklemeye gerek yok.

Facebooklardan Haberdar Mısınız?
Fb.com adresinin Fenerbahçe Kulübü'ne ait olmasını ister miydiniz? Muhtemelen istiyorsunuzdur. Ancak bu adres Facebook'a ait ve facebook.com adresine yönlendirilmiştir. Eğer facebook.com adresini adres çubuğuna girmekten zahmet duyuyorsanız fb.com adresini deneyiniz. Aynı şekilde Facebook birçok ülke uzantısındaki önemli alan adlarını da tescil etmektedir. Çünkü Facebook bir dünya markası ve kurucuları da bu markayı korumak pahasına paha biçmekten korkmazlar. Facebook, 14 Temmuz 2008 tarihinde ülkemizde facebook.com.tr adresini tescil etti. Bildiğiniz gibi ülkemizde .tr uzantılı alan adları Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nin nic.tr adresinde tescil edilmektedir.

thefacebook.com, facebook.net, facebook.org, facebook.dk, facebook.ca, facebook.nl, facebookappmail.com, fbcdn.com gibi adresler de Facebook'a aittir. Daha bunlar gibi sayısız adres var.

Facebook Ne Yapmaya Çalışıyor?
Şüphesiz bilişimciler Facebook'un ne yapmaya çalıştığını merak etmişlerdir. Belki de bizler de merak ediyoruzdur. Özellikle son iki yıl içerisinde kitlesini şaşırtan Facebook durmak bilmiyor. Her geçen saniyede yeni özelliklerin peşine düşüyor. Özellikle 2011 yılında eklenen görüntülü sohbet özelliği çok şaşırttı. Belki bu özelliği kıskananlar vardır.

Facebook.com 2004'de tescil edildi. Ama bu tarih değişiyor. Nasıl mı? Öncelikle whois nedir, onu öğrenelim. Whois (Alan Adı Sorgulama), alan adının (domain) örnek: alanadı.(uzantı) ya da ip numaranın ait olduğu kişi ve/veya kuruluşun (firmanın) bilgilerini içerir. Ayrıca alan adının tescil tarihi, bitiş tarihi, barındığı firmanın sunucu bilgileri de yer alır. Whois'ten facebook.com adresini sorgulamaya çalışırsanız tescil yılının 1997 olduğunu göreceksiniz. Halbuki bir yıl önce baksaydınız bu 2004 yılını gösterecekti. Peki, Facebook neden 1997 tarihinde tescil etmiş gibi yapmak istedi? Amacı neydi? Neden 1997? 1997 FBI için neler ifade ediyor?

 - X: Bilgin Abi merhaba,
 - Bilgin Berge: Merhaba
 - X: Abi bir şeyler paylaştım da beğenir misin?
 - Bilgin Berge: Tamam, beğenirsem beğenirim.
 - X: Abi lütfen beğen, n'olur.
 - Bilgin Berge: Tamam tamam.
 - X: Abi tamam dedin de daha beğenmemişsin.

 - Y: Bilgin Abi beni kardeşin olarak ekler misin?
 - Bilgin Berge: Kardeş?
 - Y: Abi hadi.
 - Bilgin Berge: Ne kardeşi, anlamadım ben seni?
 - Y: Off be abi off.

 - Q: İsminiz nedir?
 - Bilgin Berge: Sohbette yazılıdır, görmüyor musunuz?
 - Q: Beni eklemişsiniz de?
 - Bilgin Berge: Ben kimseyi eklemem. Siz eklemişsinizdir.
 - Q: Bayan mısınız?
 - Bilgin Berge: Sapık mısınız?

Yukarıdaki konuşmalar gerçek olup 2009 yılına aittir. X, Y ve Q'nin adları güvenlik nedeniyle verilmemiştir.

Bu Ne Biçim Facebook?
Facebook kesinlikle kullanım alanı dışına çıkıyor. Facebook'ta paylaşım yaparak bilgilenmek, eğlenmek veya gerekli sohbet etmek gerekirken aksi oluyor. İnsanlar artık çıkarlarını düşünüyor. Ali'nin 10 beğenisi, Ayşe'nin de 30 beğenisi varsa Ayşe nedense daha popüler gözüküyor. Nedir bu beğen(ilme) sevdanız? Durumu beğen, videoyu beğen, resimlerimi beğen... Size soruyorum, sizi normalde beğenmiyorlar da ilacı Facebook'ta mı arıyorsunuz? Üzgünüz aradığınız ilaç burada değil. Beğeni sayısının çokluğu size hiçbir şey kazandırmaz. Senin daha çok beğenin varsa bize ne? İnsanlar seni beğeniyorlarsa beğenir. Kimseyi beğen diyerek zorlamana gerek yok. Ayrıca durumumu beğen dedikten sonra kalp koyarlar ya. İnanın durumunuza acıyoruz. Beğenmeyi filan bırakalım. Facebook'ta insanların birçoğu tamamen hava olsun diye diğer ad kısmına çeşitli şeyler yazıyorlar. Aynı şekilde hakkında bölümüne bir şeyler saçmalıyorlar. Bunların yanı sıra Facebook'ta birçok sahte (fake) hesap olduğunu unutmamak gerekir. Bu sahte hesaplar yoluyla çoğu insanımız kandırılıyor. O yüzden tanımadığımız veya arkadaşlarınızın da arkadaşları olmayan kişileri eklememekte fayda var. Facebook'ta güvenliğiniz bu sebepten dolayı son derece sıkı olmalıdır. Herkesin fotoğraflarınızı veya paylaştıklarınızı görmemesi gerekir. Bunu gizlilik ayarları sekmesinden yapabiliriz. Ayrıca hesap güvenliği açısından telefon onayı da büyük ölçüde önemlidir. En önemlisi ise Facebook başında tükettiğimiz süre. Bu süre bazıları için 10 dakika, bazıları için ise 10 saat olabiliyor. Facebook'un büyük bağımlılık yaptığını unutmamak gerekir.

Facebook Messenger'ı Unutturdu
Bundan 3–4 sene öncesine dönersek MSN'in (Messenger) hayatımızdaki yerini hatırlarız. Bilgisayar başına oturduğumuzda ilk yaptığımız MSN'de kim açık diye bakmak olurdu. Şimdi artık ilk iş tarayıcımıza girip adres çubuğuna facebook.com yazmak veya birçok kişinin yaptığı gibi Google arama motoruna Facebook yazmak oluyor. Eskiden sohbetlerimizi MSN ile yapıyorduk ama artık Facebook'un sohbeti geliştirmesiyle Facebook üzerinden yapıyoruz. Özellikle Facebook ve Skype iş birliği ile ortaya çıkan "Facebook Görüntülü Sohbet" MSN kullanıcılarını büyük oranda düşürdü. Eskiden MSN'de aradığımız temaların, ifadelerin yerlerini Facebook temaları ve uygulamaları aldı. Şimdi MSN'ye girme nedenimiz e-posta kutusuna bakmak olsa gerek. Ama bir gerçeği unutuyoruz. MSN'in Facebook sohbetinden daha güvenli olduğunu. Çünkü Facebook tüm konuşmalarımızı kayıt altında tutuyor. Siz silseniz de Facebook bunların yedeklerini alıyor. Bu sayede FBI'nın işi kolaylaşıyor. Bu gerçekler var; ama kimin umurunda. Siz bas bas bağırıp uyarsanız da bu milletin Facebook'tan vazgeçmesi zor gibi...

Facebook'a Mı Giriyorsun?
İnsanımızın çoğu tarayıcıyı açtıktan sonra Google'ye girip Facebook yazarak Facebook'a giriş yapıyorlar. Ama doğru mu yapıyorlar? Hayır! Çünkü her bilgisayar bilgisi olan insanın bu davranışı sergilemesi kesinlikle yanlıştır. Mübarek adres çubuğu ne güne duruyor? Google Facebook'a giriş aracı değildir. Veya bir siteye. Google arama motorudur. Ve arama motorları insanları doğru bilgiye ulaştırır. Google'ye Facebook yazmak kadar saçma bir şey yoktur. Facebook'un adresi bellidir. "www.facebook.com" bunu adres çubuğuna yazmak daha mantıklı ve güvenlidir. Eminiz şimdi "Adres çubuğu da ne?" diye soranlar vardır. Adres çubuğu tarayıcının üst tarafında bulunan ve "http://" ile başlayan kısımdır.

Facebook'a Üye Olmadan Önce
Sık sık Facebook yardım bölümüne göz atıyorum. O kadar çok ilginç şikâyetler var ki. Hatta bırakın şikâyeti Facebook resmen hakaretlere uğruyor. Haklılar mı peki? Kesinlikle haklı değiller. Facebook onları zorla davet edip gelin üye olun demedi ve demez de. Üye olmadan önce bir zahmet kullanım koşullarını ve üyelik sözleşmesini okuyalım. Okumazsak sonrasında olacaklar başımızı ağrıttığı zaman pişman oluruz. İddia ediyorum ve altına imzamı da atarım; ülkemizde Facebook'a üye olanların %99,9'u kullanım koşullarını okumadan üye oluyor. İşte bu kadar tembel ve sorumsuzken Facebook'u kolayca eleştirebiliyor ve karalayabiliyoruz. Oysa Facebook'ta Türk yazılımcılar da çalışıyor. Onların ekmek kapısı Facebook.

Mark Zuckerberg
Mark'la hiç sohbet etmedim; kendisine attığım e-postaları saymazsam. Bana Mark'ı sorarsanız sırf birilerine ders vermek için ben de onun gibi üniversiteyi terk edip herkesi kontrolüm altına alırdım derdim. İzlenimlerden yola çıkarak yorum yapıyorum. Bence Mark kesinlikle sağduyulu, çalışkan, düşünceli ve basit takılmayı seven biri. Facebook'u satacağını sanmıyorum. Ama sanki Yahudi olması onun hatasıymış gibi bakılıyor ona. Hatta ülkemiz insanları sık sık onun dedikodusunu yapıyor. Bence kıskanmaya gerek yok. Başarmayı isteyen her birey başarır.

Mark'ın annesinin ve babasının profilini ilk gördüğümde hiç şaşırmadım. Ama adres çubuğundaki fb ilgimi çekmedi değil. O zaman anladım ki bu sevdanın kaynakları da vardı. Aynı şekilde Mark'ın kız arkadaşının hesabının normal üye hesabı gibi olması da başka bir ilginç detay. Demek ki Mark basit takılmayı seviyor. Satrançta basit düşünenlerin kazandığını biliyordum ama normal hayatta da böyle mi bilmezdim.

Mark iyi ya da kötü. Neticede öyle bir yazılım sunmuş ki; istediğiniz arkadaşınızla kısa sürede irtibata geçebiliyorsunuz. Ben şahsen Facebook'u pek kullanmam ve çok sevmem. Hatta Facebook'ta tarafıma gelen mesajları bile okumadan silerim. Neden mi? Çünkü hakkımda bölümüne bunu açıkça yazmışım. Demek ki beni arkadaş listesine ekleyen şahıs bunu okumamıştır. Okuma zahmetinde bulunmayan insanlarla neyinizi paylaşabilirsiniz ki? Bir de utanmadan adınızı sorarlar ya...

Çoğu zaman duvarımda güzel bir söz ya da bir yazı paylaştığımda, bazıları buraya isteklerini yorum şeklinde yazıyorlar. Geçen bir şey paylaştım. Birisi "bana ulaşır mısın" şeklinde bir yorum yaptı. Allah aşkına neden bu kadar tembeliz? Bu kişiler ilgi mi çekmek istiyorlar ne, anlamadım. Ama amaçları her neyse bu tür kişilere iyi bir ders vermek şart. Neyi nerede arayacaklarını öğretmek şart. Hırsızlık olayında şikâyet için hastaneye giderseniz çözüm bulamazsınız. Hırsızın cezasını veren hastane değil, emniyet teşkilatıdır. Aynı şekilde birine mesaj atmanın da belli bir yeri vardır. Bunu da bilmiyorsak bir zahmet öğrenelim. Öğrenmenin yaşı yoktur.

Takma Ad ve Takma Resim
Facebook'ta takma ad kullanıp yorum yapmak çok basittir. Hatta bu takma ad kullananlar hiç korkmazlar. Tabi korkmazlar. Ama gerçekte bunlar pek önemsenmez. Düşünsenize bir şahıs ad ve soyadını yazma cesaretine sahip değilse ancak yersiz konuşmakla yetinmez mi? Şimdi artık bir de takma resimler gündemde...

Facebook'ta Kullanıcı Adı
Facebook'a üye misiniz? Üyeyseniz kullanıcı adınızı seçtiniz mi? Seçmediyseniz hemen seçip hesabınızın sahte olmadığını kanıtlayınız. Kullanıcı adı aynı zamanda hesap adresiniz olacaktır. Mesela benim adım ve soyadım User Name ise; adresimin facebook.com/username olması mantıklı olacaktır. Kullanıcı adı seçerken özel karakter kullanmamaya dikkat edelim. Aynı şekilde tüm harfleri büyük yazmanız hâlinde hesabınızda sorunlar yaşayabilirsiniz. Kullanıcı adı seçerken önceliği ad ve soyadınıza vermenizi şiddetle öneriyorum. Eğer ad ve soyadımız başkası tarafından kullanılıyorsa o zaman ad soyad yanına bir sayı ekleyerek deneyebiliriz.

Arkadaşlarınız sizi Facebook'ta bulmada zorluk çekiyorlarsa onlara hesap adresinizi vererek size tek tıklama ile ulaşmalarını sağlayabilirsiniz. Kullanıcı adı olmayan hesaplar adres çubuğunda facebook.com/profile.php?id=(kullanıcı numarası) şeklinde görünecektir. Böyle bir adresi de akılda tutmak güç olabilir.

Facebook'ta kullanıcı adı beş karakter uzunluğundan küçük olanlar özel kişilerdir. Bu özel kişilerin arasına girmek için muamma bir durum yok. Yazının girişinde ipucunu vermiştik. Bu arada "tr" kullanıcı adının ya da "van" kullanıcı adının kime ait olduğunu merak ediyor musunuz?

Aileler Dikkat Edin Lütfen!
Çocuğunuz Facebook'a üye midir? Eğer üyeyse lütfen Facebook'a yazdığı doğum tarihini kontrol ediniz. Eğer 18 yaşından küçük olduğu hâlde 18 yaşından büyük bir tarih yazmışsa lütfen o hesabı kullanılamaz hâle getiriniz. Çünkü ilk etapta 18 yaştan büyük verilen doğum tarihi sonrasında değiştirip 18 yaştan küçük değerle değiştirilse de güvenlik kalkanından yararlanamıyor. 18 yaşından küçüklerin hesapları onların seviyelerine uygundur. Yani her bağlantıdan ve uygulamadan yararlanamıyorlar. Bu yüzden siz ailelere büyük bir görev düşüyor. Özellikle çocuğunuz 13 yaşından küçükse lütfen üye olmasına müsaade etmeyiniz. Basit gibi görünen detaylar size ne gibi zararlar getirir bilemezsiniz. Ama 13 yaşından küçüklerin Facebook'a üye olmalarının yasak olduğunu bilmelisiniz.

Resimden Kişi Bulma
Şimdi anlatacaklarımı muhakkak denemelisiniz. Şimdi herhangi bir kişinin Facebook profil sayfasına giriniz. Kişinin profil resmini bilgisayarınıza kayıt ediniz. Sonra bu kişi facebook.com/username adresini facebook.com/hacked olarak değiştirsin. Aynı zamanda sizi de arkadaş listesinden silsin. Bu kişiyi bulmak için ne yaparsınız? E-posta adresini de bilmiyorsunuz. Hatta kişi ad ve soyadını da değiştirmiş. Evet, ne yaparsınız? Yok mu cevap verecek biri? Neyse ben anlatayım. Bilgisayarınıza kayıt ettiğiniz resmin adına dikkatli bakınız. Resmin adında belli numaralar ve numaralar arasında da alt tire (_) işaretinin olduğunu fark edeceksiniz. İlk alt tireden sonraki numara kişinin üyelik numarasıdır. Bu üyelik numarasını kopyalayıp facebook.com/profile.php?id=(kullanıcı numarası) kullanıcı numarası yazan yere yazıp enter tuşuna ya da giriş butonuna tıklarsanız hedef kişinin profil sayfası açılacaktır. O yüzden kaybetmek istemediğiniz ya da her zaman takip etmek istediğiniz kişilerin üyelik numarasını bir yere not etmekte fayda vardır. Unutmayın kişi her şeyini değiştirebilir ama üyelik numarasının değiştirmesi mümkün değildir.

Mark Zuckerberg'in üyelik numarası 4'tür. Peki, ilk üç numara kimlerde? Bunu da ilerdeki yazılarımda açıklarım.

Ve sizler...
Facebook, hesabınızı mı kapattı? Mesaj atmanız engellendi mi? Arkadaşlık isteği yollamanız engellendi mi? Hesabınız çalındı mı? Sayfanız mı silindi? Sayfanız çalındı mı? Sorunuz hangisidir bilmiyorum. Bu sorulardan birini sorma ihtiyacınız varsa bir bardak soğuk su içebilirsiniz.

Facebook bilgilerinizi satıyor olabilir. Aynı şekilde FBI ile birlikte çalışıyor da olabilir. Bunları bir kenara bırakıp derin bir nefes alalım. Şimdi basitçe düşünelim. Diyelim ki Facebook bilgilerimizi sattı. Ellerine ne geçecek? Biz neyi kaybederiz? Biz zaten bir gün hayata gözlerimizi kapatmayacak mıyız? O hâlde fazla endişelenmeye gerek yok. Facebook'u kurallarına uygun kullanır ve bağımlı olmazsanız her şey daha iyi olacak... Nefesim yeterse 2012 yılındaki yazılarımda hesap güvenliği hakkında yazılarım ile sizlere daha farklı bilgiler vermeyi düşünüyorum.

"İnternet Facebook'tan ibaret değildir."

21.12.2011