Çok uzaklarda olduğumuzu düşündüğümüz yerde; bugünkü konumuz marka ve marka iletişimi bölümü. Marka iletişimi nedir, iş imkânları var mıdır, marka iletişimi mezunları nerelerde çalışır gibi sorulara cevap vermeye çalışacağım. Marka iletişimini açıklamadan önce de markanın ne olduğunu açıklayacağım. Şimdi sizlere günlük hayatla alakalı bazı sorular sorarak başlamak istiyorum.

# Aldığınız her ürünün markasına bakıyor musunuz?
# Aldığınız hizmetin marka olması önemli midir?
# Marka ayakkabı giymeyi seviyor musunuz?
# Marka deyince aklınıza ne geliyor?

Marka Nedir?
Marka, bir işletmenin mal ve/veya hizmetlerini bir başka işletmenin mal ve/veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla (kişi adları dâhil) şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen ya da benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayımlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işarettir.

Marka gelecekle ilişkilidir. Yani gelecek marka üzerine kuruluyor diyebiliriz. Çok tanınmışlık artık markayı ifade ediyor. Marka olan insanlar ve ürünler herkesçe tanınmaya müsait. Tüm bunları göz ününde bulundursak bazı şahıs ve firmaların başarılarının dünden bugüne nasıl korunduğunu anlayabiliriz.

Marka "®" (Çember içerisinde R harfi.) simgesiyle gösterilir. Açılımı da "registered" olup Türkçede "kayıtlı" manasına gelir. Yalnız bu işareti herkes kullanamaz. Kimlerin kullanabildiğini açıklamadan önce ülkemizde marka tescili hakkında kısa bir bilgi aktarmak istiyorum.

Marka Tescili
Marka tescil ettirmek isteyen/ler şahsen ya da marka vekili aracılığıyla Türk Patent Enstitüsü Başkanlığı'na (TPE) elden veya posta yoluyla başvurur. Türk Patent Enstitüsü, Hipodrom Caddesi No:115 06330 Yenimahalle/ANKARA adresinde hizmet vermektedir. Ayrıca elektronik ya da mobil imza sahibi kişiler, Türk Patent Enstitüsü'nün internet sitesinden çevrimiçi başvuru yoluyla da marka başvurusunda bulunabilirler. (www.tpe.gov.tr)

Her marka tescili yapana da gerçek anlamda marka diyemeyiz. Markada tanınmışlık esastır. Dikkat ederseniz Türkiye'nin başbakanlarından Recep Tayip ERDOĞAN bile markalaşmanın önemini bildiğinden RTE markasını tescil ettirdi. Neden mi? Ülkede Erdoğan'ı tanımayan var mı? O hâlde tanınmışlık diyoruz.

Markanın ne olduğunu ve nasıl tescil edildiğini öğrendik. Ancak burada çok önemli iki telaffuz söz konusudur. Bunlardan biri marka tescili diğeri de marka başvurusu. Marka başvurusu yapıp hizmet ve/veya ürününü koruma altına aldıran şahıs/firma ® simgesini kullanamaz. Bu simgeyi sadece tescilli markalar kullanabilir. Her marka başvurusu kabul edilecek ya da kesinlikle tescil için onay alacak diye bir kural yok. Bakınız ülkemizde kendilerini ileri zekâlı sananlar da çok. Hatta TPE resmi web sayfasında facebook kelimesini aratırsanız bu kelime için ne kadar çok başvuru yapıldığını ve çoğunun reddedildiğini görebilirsiniz.

Marka ve Marka İletişimi
Markanın ne demek olduğunu artık biliyoruz. Peki, marka iletişimi nedir? Anadolu Üniversitesi başta olmak üzere birçok üniversitede son yıllarda açılan marka iletişimi bölümü nedir? Bu tür sorulara net bir cevap vermek akıllarda soru işaretleri bırakabilir. Şimdi buna net bir cevap vermek yerine amaçlarını anlatalım. Marka iletişimi üretim/hizmet sektörlerinde pazarlama, halkla ilişkiler, reklâm, iletişim, kurumsal iletişim gibi isimler altında çalışan ve bu alanlara yönelik bir akademik eğitim almamış mevcut ya da potansiyel işgücünün alana ilişkin niteliklerini geliştirmek, çalıştıkları şirketin kurumsallaşması ve profesyonelleşmesi konusunda katkı sağlamayı amaçlar.

Çoğu zaman bana hangi bölümü okuduğum sorulurdu. Marka iletişimi dediğimde karşımdaki şahsın şaşırdığına şahit olurdum. Bu bölümün ne olduğunu, ne işe yaradığını bilen sayısı çok az. Bilenler de bana denk gelmiyor olmalıydı. İddia ediyorum eğer markalaşma olmasaydı çoğu şey de olmazdı. Dikkat ederseniz günümüzde çoğu şeyin bir markası vardır. Bir şeyler alırken markasına bakar öyle alırız. Markaları da genelde reklâmlar aracılığıyla biliyoruz.

Marka İletişimi İş Alanları
Birçok kaynağa göre bölüm mezunları üretim ya da hizmet sektörlerindeki reklâmcılık, halkla ilişkiler gibi alanlarda rahatlıkla iş bulabilirler. Ben şahsen bu konuda hemfikir değilim. Çünkü üreten ister bir şahıs olsun ister bir kuruluş olsun neticede hitap edilen kitlenin konumu aynıdır. Bu hizmet sektörleri için de geçerlidir. Bilgisayar satışı yapan bir mağaza yok; birçok mağaza var. Domates üreten bir kesim yok; birçok kesim var. İyi domatesi herkes üretemiyor. İyi hizmeti herkes veremiyor. Bu durumda doğabilecek rekabet ortamında marka iletişimi konusunda iyi olan kazanacaktır.

"Biz aynı hizmeti mi sunuyoruz?", "Biz aynı şeyi mi üretiyoruz?" sorularında ortada kalanların bir marka iletişimi mezununa ihtiyacı vardır. Aynı hizmeti ya da üretimi sunuyorlarsa tercih edilmek için neler yapılabilecekleri kitlenin davranışlarını bilmeleriyle, hukuken neler yapabilecekleriyle ve bunları hesaplayabilmeleriyle sağlanır. Aynı zamanda bunları nasıl bir işletme politikası izleyerek yapabileceklerini ve nerelerde reklâma ihtiyaç duyacaklarını da bilmeleri gerekir.

KOBİ'ler başta olmak üzere yurtiçi ve yurtdışı pazarında iyi bir noktaya gelmek isteyen tüm üretim ve hizmet sektörleri pazar gücünün doğurabileceği sonuçları önceden tahmin etmelidirler. Bu konuda iyi hamle yapmazlarsa taklit edildiklerinde ellerindeki mevcut gücü de kaybedebilirler. Facebook mesela defalarca taklit edildi. Hatta bu adla marka tescili yapıp farklı yerlerden saldırmak isteyenler bile oldu. Ama hiçbiri başarılı olamadı. Çünkü Facebook'un bünyesinde çalışan marka iletişimi bilirkişiler pazarın gücünü biliyorlardı. Hatta hukuken yapabileceklerini fazlasıyla yaptılar. Hatta ve hatta sadece ülkemizden tescil edilebilen facebook.com.tr adresini bile düşünüp planlamışlardı -ki uygun zamanı yakaladıklarında bu adresi tescil ettiler. Tüm bunlar sadece parayla sağlanmıyor. Paranın yanında bilgi de lazım. Özetle marka iletişimi bölümü mezunları için bölümleri sınırlayamıyoruz. Hedefi büyük olan her işletme bünyesinde bir marka iletişimi mezunu da bulundurabilir.

Bazen marka iletişimi bölümünden mezun öğrencilerle sohbet ediyorum. Diyorlar ki mezun olduk ama bir türlü iş bulamadık. Tabi bulamazlar. Çünkü ellerinde sadece bir diploma var. Boş bir diploma. Bir markanın hukuksal sürecini bile bilmiyorlar. Hatta herhangi bir markayı analiz etmelerini isterseniz şaşırırlar. Çünkü kişi bölümü sevdiği için okumamıştır. Sırf elinde bir diploma olsun diye okumuş; hatta sınavlara bir hafta kala çalışmış ve oradan buradan topladıklarıyla bir şekilde sınavı geçmiştir. Bu sorun sadece bu bölüme özgü değildir. Diğer lisans ve önlisans programlarında da aynı sahneyi görmek mümkündür. O yüzden belirtmek isterim ki bu bölümün hakkını verip başarılı bir şekilde dolu bir diploma ile mezun olanlar muhakkak iş bulurlar.

Marka İletişimi Dersleri
Bölümün derslerini yazıp konuyu uzatmak istemiyorum. Derslerle alakalı sadece bazı uyarılarda bulunmak istiyorum. Marka iletişimi birinci sınıf öğrencileri ilk senede marka konulu dersler görmediklerini öne sürüyorlar. Haklı olabilirler. Ancak bilmeliler ki birinci sınıfta okutulan dersleri bilmezlerse ikinci sınıf derslerini hiç anlayamazlar. Çoğu zaman bazı öğrenciler "benim işim hukuk değil, neden bu dersi görüyorum" şeklinde isyan ediyorlar. Hâlbuki bu dersi bilmezse markanın hukuksal sürecini bilmezler. Bu sadece basit bir örnekti. Bu bölümü okuyorsanız lütfen birinci sınıf derslerine önem veriniz. Bir gün marka iletişimi mezunu olarak işe girdiğinizde bana hak vereceksiniz.

Marka İletişimi Bölümünü Okumayı Düşünenler
Çoğu zaman marka iletişimini okumak isteyenlerden e-postalar almaktayım. Bölüm nasıl, önerir misiniz türünden soru içerikli e-postalar. Benim bölüm hakkında pozitif yorum yapmam ya da önermem önemli değil ki? Önemli olan amaç değil midir? Madem bu bölümü okumak istiyorsunuz o zaman ilk olarak amacınızı düşününüz. Bölümü bitirdikten sonra ne yapmak istersiniz? Kariyer mi? Yoksa sırf üniversite mezunu olmak için mi okumak istersiniz? Amaç çok önemlidir. Amacın yanında bölümü okumaktan mutluluk duymak da önemlidir. Bunun yanı sıra kişide sayısal zekâ becerisinin olması da gerekebilir. Marka sadece iletişim kurmaktan ya da ben konuşarak hallederim türünden bir şey değildir. Yeri gelecek birçok hamle sonrasını hesaplayabileceksiniz. Hesap deyince aklınıza matematik geldiğini ve bazılarınızın matematikten ne kadar çok nefret ettiklerini biliyorum.

Van Markaları
Van kedisi, inci kefali, Van Müzesi, Van kahvaltısı, savat, Akdamar Adası, kuş cenneti, ters lale, Van kilimi, Van denizi, Van Kalesi, otlu peynir gibi değerlerin marka olduğu söyleniyor. Ancak detaylı bir araştırma yaptığımızda resmiyette marka olmadıklarını görebiliriz. Zaten bu saydıklarımızın çoğu coğrafi işarettir. Van kedisi gibi. Van ilinde ünlü olan bir kahvaltı salonu bu değerlerin çoğunun tanıtılmasında önemli rol oynamaktadır. İsmi lazım değil, bilen biliyor.

Marka iletişimi bölümü ülkemizde yeni olduğundan daha tam oturmuş değildir. İlerleyen yıllarda bu bölümün rağbet göreceğini ve geleceğin mesleklerinden biri olabileceğine inanıyorum. Çünkü marka günlük yaşamda sürekli yanımızdadır. Sohbetlerimiz bile bazen marka olabiliyor. Tüm bunlar varken bir de buna ek olarak marka iletişimi hakkında bireyler yetiştirilmesi büyük bir adımdır. Bu alanda kendini geliştiren bireyler reklâmcılık sektöründe büyük başarılara imza atar diyerek bugünkü konumuzu bitirmek istiyorum. Umarım anlattıklarımla yararlı olabilmişimdir. Yazıda birçok tanım için anadolu.edu.tr, tpe.gov.tr ve markailetisimi.net adreslerinden yararlandım. Olabildiğince kısa kısa bilgi vermeye çalıştım. İlerleyen aylardaki yazılarımda marka hakkında daha detaylı bilgiler ve ipucular vermeyi planlıyorum. Şimdilik söz sırası sizde...

"Ne olduğumuzu bilelim ki, gözlerimiz kapandığında hatırlanalım."

10.02.2012