Van sokaklarını dolaşıp karşıma çıkacak insanlığa bir soru sormak isterdim. Kesinlikle depremden korkup korkmamalarını sormayacağım. Deprem öncesinden beri kaleme almak istediğim bir konu hakkında bir soru sadece. Sadece ilimizde hangi yerel radyoyu dinlediklerini sormak istiyorum. Ama bu soruyu sormaya cesaret edemiyorum. Ya soru sorduğum kişinin radyo dinleme alışkanlığı yoksa ne olacak? O zaman benim farklı bir soru sormam gerekecek. Peki, siz radyo dinliyor musunuz şeklinde sorsam nasıl olur? Güzel olur gibi. Deneyelim.

Radyo dinlemeyi unuttuk. Artık insanoğlu istediği müziğe kısa sürede ulaşabiliyor. İstediği vakit dinleyebiliyor. Hatta bunu telefonunun çalarken dinletisi bile yapabiliyor. Ama arada radyo da dinliyorlar; tabi o da toplu taşıma araçları sayesinde. Bunun dışında eskisi gibi her evin önemli habercisi radyolar tarihe gömülüyor yavaş yavaş. Bu deyim biraz acı oldu ama gerçekleri yansıtması da ayrı bir güzellik. Şimdi lafı fazla uzatmadan Van ili radyolarını örnek vererek konuya başlamak istiyorum. Konuda amaç Van ilindeki radyoları eleştirmek değildir. Aksine bütünde olanların Van'da neden eksik olduğunu ve buna rağmen neden reklâmsız kalmamalarıdır.

İlimizdeki Yerel Radyolar
İlimizde şimdilik 5 (beş) tane yerel radyo var. İsimlerini saymaya gerek duymuyorum. Bu radyoları sürekli takip ediyorum. Bu yüzden çoğunun misyonunu, vizyonunu ve yayın politikalarını az çok biliyorum. Şimdi müsaadenizle bu radyoları eleştirmek istiyorum. Beş radyodan dördünün web sayfası var. Bu dörtlü içerisinde de aktif olarak web hizmeti sunan sadece bir radyo var. İsmini doğabilecek rekabet ortamını engellemek amacıyla vermiyorum. Geri kalanları ise sırf web sayfamız olsun diye sayfa açmışlar; yıllardır güncellemeye bile zahmet etmemişler. Çok acı bir durum. Peki, hiçbir web sayfası olmayan diğer radyo nerelerde?

Web Sayfası Ne Alaka?
Siz bir radyo hizmeti verirken gelirinizi düşünmez misiniz? Kazancınızı düşünmez misiniz? Sizi dinleyen sayısının çok olması size reklâm getirmez mi? Atılan SMS'lerle az da olsa bir geliriniz olmuyor mu? Tüm bunlar için bir kitlenin olması gerekmiyor mu? O hâlde neden en çok kullanılan seçeneklerden uzak kalıyoruz? İnternet bir seçenek değil midir? Halkımızın çoğu vakitlerini internet ortamında geçirmiyorlar mı? Her geçen gün internet üzerinden yayın yapan radyo sayısı artmıyor mu? Tüm bunları bile bile neden kendinizi geride bırakıyorsunuz? Samsun ilindeki birisi sizin radyonuzu dinleyebiliyor mu? Dinleyemiyor. Neden? Çünkü sadece Van ve Van'a yakın noktalarda dinlenecek şekilde planlamışsınız; ona göre kesenin cebinin açmışsınızdır. Belki tüm ülke çapında dinlenmeyi istemiyorsunuz. Belki de buna maddi gücünüz yetmiyordur. Bunlar çok normaldır. Ancak tüm dünyada dinleme imkânı veren internet radyoculuğuna neden bu kadar çok uzaksınız? Çok mu pahalı? Kesinlikle pahalı değil. O hâlde elinizde mevcut olan seçenekleri artırın! Buna interneti de ekleyiniz. Zaten kişi ya radyo cihazından dinleyecek ya da internetten. Başka seçenek var mı? Cep telefonları çoklu ortam (multimedya) özelliği taşıdıkları için bunu seçenek olarak görmüyorum.

İldeki yerel radyoların web sayfası açmaları da yeterli değil. Açtıkları web sayfasını sürekli güncel tutmak zorundalar. Aksi takdirde takipçilerini kaybedebilirler. Bunun yanı sıra web sayfaları üzerinden radyolarını dinleme imkânı sağlamalıdırlar. Yalnız burada dikkat edilmesi gereken bazı hususlar var. Siz bir radyoyu radyo cihazından dinlerken ses size anlık hızda gelir. Ancak internet ortamında bu farklıdır. 30 ile 60 saniye arasında değişen bir gecikmeden sonra ses size gelir. Ben şahsen bunu sorun etmiyorum. Çünkü en iyi radyolar bile daha bu sürenin altına inmiş değiller. O yüzden bir dakikalık ya da 30 saniyelik bir gecikmeyi problem olarak görmemek lazım. Ki gelişen beyinler zamanla buna da çözüm bulacaklardır.

Web üzerinden takipçilerin istekte bulunması, görüşlerini dile getirmeleri ve bunu sevdiklerini ile paylaşmaları herhâlde güler yüzden ibaret değildir. Sadece gülümseyerek olmuyor bu işler. Hitap ettiğiniz kitlenin seviyesiyle alakalıdır. Örneğin İngilizce bilmeyene İngilizce müzikler dinletmeniz yersizdir. Bu kişiyi sıkabilir.

İstek Hattı Seçenekleri
Radyo dinlemenin en güzel özelliklerinden biri de istek olsa gerek. Dinleyici dinlerken sevdiklerinin de dinlemesini ister. Hatta yeri gelir sevdiklerine radyo aracılığıyla eser bile armağan etmek isteyebilir. Bunu yapacağı seçenekler çok önemlidir. Bu seçenekleri şimdiki teknolojiye göre sıralarsak:

1)     Telefonla Arayarak İstekte Bulunma
2)     SMS'le (En yaygın olanı da budur. Bu yolla radyo az da olsa gelir elde eder.)
3)     Facebook, Twitter ve buna benzer diğer tanınmış sosyal ağlar üzerinden. Buna özetle internet diyebilir miyiz peki? Hayır, diyemeyiz. Nedeni de satırlarımızda yer vereceğiz.
4)     Radyoya ait internet sayfası üzerinden. (E-posta ile istekte bulunma da buna dâhildir.)

dört seçeneğin olduğu görülecektir. Biraz daha zorlarsak bu sayı beş de olabilir. Hatta farklı teknolojilerin de gündelik yaşamda kullanıldığını varsayarsak bu sayı daha da artabilir. Ancak dört yine de iyi bir sayıdır. Bazılarına göre de radyodan istekte bulunmanın en fazla üç seçeneği vardır. Bu da Facebook ve Twitter gibi tanınmış sosyal ağların internet seçeneğinde toplanmasıyla alakalıdır. Bense buna karşıyım. Çünkü insanların çoğu Facebook ve Twitter gibi ağlara cep telefonları üzerinden bağlanıyorlar. Üstelik çoğu ücretsiz bağlanıyor. GSM operatörleri müşterilerine Facebook ve Twitter gibi ağlara ücretsiz bağlanmayı sağlayacak tarifeler sunmuştur. Bu da çok önemlidir. Kullanıcı belki cep telefonundan radyonun web sayfasına bağlanma imkânına sahip olamıyordur. Ama radyoya ait takipçi sayfasına rahatlıkla ulaşabilir ve isteğini dile getirebilir. Bu başlı başına en kapsamlı seçenektir. Nedenini sormayınız; Facebook ve Twitter tüm dünyada kullanılıyor. İşte o yüzden bu sosyal ağları başlı başına bir seçenek olarak vermek istedim. Belki bu size mantıksız geliyordur ama bir gün siz de kullanıcı olunca bana hak vereceksiniz.

DJ Nedir? Kime DJ Nedir?
DJ, Disc Jokey kelime grubunun kısaltılmış halidir. DJ müziğin yetersiz kaldığı durumda devreye girer. Genel olarak DJ denilince birçok kişinin aklına coşku geliyor. Ki doğrudur; DJ yaptığı müziğe kattığı efektlerle coşturur. DJ kelimesi de yıllar önceki bir saçmalıktan gelmektedir. Gerek görmediğim için detay vermiyorum. Sadece bazılarının bir farkı anlamaları için DJ nedir, kime DJ nedir sorularına cevap vermek istedim. Belki açıkça buna DJ denir diye bir açıklama yapmadım. Bunlar pek önemli değil.

Radyo programlarını sunan şahısları bazıları DJ diye biliyor. Bilmelisiniz ki her radyo programı sunan DJ değildir. Ayrıca her DJ de radyo sunucusu olamaz. Kesinlikle olamaz. Aksini düşünen varsa mantıklı bir şeyler söyleyebilir. Konuşamayan biri nasıl sunuculuk yapabilir ki? DJ'lerin çoğu ellerini kullanmıyor mu?

Ben istiyorum ki radyo sunucuları kendilerini DJ olarak görmesinler. Emin olun DJ'lik önemli bir halt değildir. Hani olsaydı ben şahsen desteklerdim.

İnternet Radyoculuğu Hakkında Kısa Bir Anım
2009 yılının sonlarına doğru internet radyoculuğuna merak saldım. Sonunda bir tane 5000 dinleyici limitine sahip bir internet radyosu satın aldım. Tabi buna web sayfası da kurmak gerekirdi. Neticede üç dilde (Türkçe – Kürtçe – İngilizce) bir web portalı kurduk. Kürtçe çevirisi için Batman'daki arkadaşım S.E.Ü. yardım etti. İngilizce çevirisi için de bilgisayar mühendisi arkadaşım L.H. yardım etti. Kısa sürede çalışmalarımızı bitirip projemizi bitirdik. Arada ben de yayına giriyordum. Çoğunlukla geceleri girerdim ve kendimi şiire verirdim. Tabi bir lakabım da vardı. Güzel bir çalışma oldu ama yayın hayatını sadece dört ay sürdürebildi. Bu da isteğimize bağlı kaldı. 

İnternet radyoculuğu büyük bir sorumluluktur. Telif haklarına aykırı hiçbir müziği dinletemiyorsunuz. Bunun için lisans almanız ya da müzik telif haklarından sorumlu dernek ya da kuruluşlara üye olup belli bir ücret ödemeniz gerekir. Bu kuruluşlardan biri de MÜ-YAP'dır. Bir sonraki radyo konulu yazımızda bunun detaylarına yer vereceğiz.

Ben Şahsen Şuan ki Durumlarıyla Van İlindeki Radyolara Reklâm Vermem!
İlimizdeki yerel radyoları sık sık takip eden biri olarak ifade etmek isterim ki ben onlara reklâm vermezdim. Çünkü dinleyici kapasitesinin çok az olduğu kanısındayım. Bunun yanı sıra halk tarafından beğenildiklerine inanmıyorum. Biz bir radyoyu kuru kuru müzik dinlemek için takip etmiyoruz ki. İstiyoruz ki birileri sesimiz olsun; yalnızlığımızı gidersinler. Allah aşkına (elinizi vicdanınıza koymadan) ildeki radyolar arasında çok aktif br radyo var mı? Bence yok. Bakınız, müzikleri belli bir kurala göre sıralayıp dinletmekle bu işler olmuyor. Radyonun simgesi sunucularıdır. İnsanlarımız radyoyu değil, radyoda sunuculuk yapanı takip eder. İşte ilimizdeki radyolar bundan dolayı çok geride kalmışlardır. Deprem öncesinde ara sıra bazı sunucular laf olsun diye yayına girerlerdi. Tabi dinleyicilerden mesajla istekte bulunmaları için yalvarmalarını saymazsak hiç yoktan iyiydiler. Ama şimdi muhtemelen depremi bahane ederek yayına hiç girmeyeceklerdir belki de.

İldeki bazı yerel radyoları internet üzerinden dinlemek mümkündür. Her ne kadar bu imkânı kendi web sayfalarında sunmuyorlarsa da hiç yoktan iyidir diyelim. Burada da çok önemli bir açık söz konusudur. Bu da dinleyici limitidir. İldeki radyolardan birinin internet üzerinden dinleyici limiti 50. Yani 51. kişi dinleyemez. Dinlemesi için dinleyenlerden birinin sayfayı kapatması lazım. Diğer başka bir radyonunsa dinleyici limiti 1000. Bu saydıklarım Van ilimizin internet üzerinden dinleme imkânı veren radyolarıydı. Limitlere baktığımızda rakam fena değil gibi görünebilir. Hatta bu sayı 10 000 de olabilirdi. Bu tamamen hitap edilen kitlenin rağbetiyle alakalıdır. İnternet üzerinden bir milyon kişiye hitap ediyorsanız en az bir milyon dinleyici limitine sahip bir internet radyonuzun olması gerekiyor. Türkiye nüfusu yaklaşık olarak 75 milyon. Tüm bunları göz önünde bulundurduğumuzda Van ilimizin radyolarında ciddi bir duruş göremiyorum. Sanki laf olsun diye radyoculuğa atanmışlar. Ama buna rağmen reklâm alabiliyorlar. Bu radyolara reklâm veren kişi ve kurumları da anlayamıyorum. Ben şahsen Van ilindeki radyolara reklâm vermek yerine paramı denize atarım daha iyi olur. Hem belki o zaman balıkları sevindirmiş olurdum.

İldeki radyoların müzik anlayışları çeşit çeşit. Hatta İngilizceden yoksun olunduğumuz bile bile yabancı parçaları da dinletebiliyorlar. Bazı radyolar da sadece İslami müziklere yer vermekte. Bu da güzel bir yaklaşımdır. Demek ki onlar da sadece ilahi tarzında müzik ve sohbet sevenlere hitap etmekte. Belki bu radyo pop ya da halk müziğine yer vermiyordur. Ama yer vermemesinin de misyonuna aykırı olmasıdır aslında. Bu işe gönül vermeden önce neleri yapacaklarını planlamışlardır. Ne tür müziklere yer vereceklerini belirlemişlerdir. Tüm bunlar güzel düşüncelerdir ancak bilindiği sürece. Ben eğer takipçisi olduğum radyonun yayın formatını ya da misyonunu bilmezsem sağlıklı bir şekilde müzik dinlemem mümkün olmayacaktır. Belki arabesk türündeki parçaları sevmiyorum ve o takipçisi olduğum radyoda buna denk gelmem kötü olabilir. Aynı şekilde sürekli Kürtçe müzikler yayınlayan radyoyu eleştirmeden önce yayın politikasını bilmek lazım. Ne tür misyona sahip olduğunu bilmek lazım.

İlimizdeki Radyolara Önerim
İlimizdeki radyoları çok katı ve acımasız bir şekilde eleştirdiğimi düşünüyor olabilirsiniz. Bu benim o radyolardan nefret ettiğim ve onları dinlemekten vazgeçeceğim anlamına gelmiyor. Zaman zaman ben de eleştiri alıyorum. Hatta bazen özeleştiri bile yapıyorum. Tüm bunlara tahammül edebiliyorsak ne mutlu bize. Şimdi ilimizdeki radyolara bazı önerilerde bulunmak istiyorum.

Öncelikle radyo kelimesinin tanımına uygun davranmaları lazım. Bunu yaptıkları zaman dinleme seçeneklerini de arttırmak isteyeceklerdir. Hatta istek hattı seçeneklerini bile attırmak isteyeceklerdir. Sonraki adımlarında aktif olmayı başarabilmeleri gerekecek. Burada fazla da bir çabaya gerek yoktur. Bünyelerindeki sunucuların kazandıkları beğeni bunu telafi edecektir zaten. O yüzden sunucularına önem vermeleri gerekecek. Sonra ilimizdeki tüm radyolarda farklı güzellik tadacağız. Belki birinde ilahi nağmeleri, birinde arabesk müziği, birinde pop-slov müziği, birinde halk müziğini, birinde de farklı dillerden müzikleri dinleriz. Tüm radyolar aynı müzikleri sunacak diye kural yok zaten.

Hani dedim ya ben şahsen şuan ki durumlarıyla Van ilindeki radyolara reklâm vermem; bunu yanlış anlamamak lazım. Bu cümlem geçici bir süreç taşımakta. Yani yarın radyolar kendilerine çeki düzen verdiklerinde bu cümlem de çürüyecektir. Ve ben o zaman her zaman olduğu ilimizdeki radyoları dinlemekten tekrar tekrar onur duyacağım.

"İnsanlarımız radyoyu değil, radyoda sunuculuk yapanı takip eder."

13.02.2012