Güzel bir Van akşamında derleme bir yazı... 30 Kasım 2011 Çarşamba günü "Bazıları Unutuluyor" adlı yazımın son paragraflarında "Şimdi gözlerinizi kapatın ve 23 Ekim 2011 tarihinden önceki geceyi hatırlayın! O gece ne yaptınız? Pazar günü için planınız neydi? Bu konuda görüşlerinizi bana iletirseniz bir sonraki yazımızda planlarınıza yer verebilirim." şeklinde vurgulamıştım. Şimdi tarafıma gelen bir yazıyı sizlere sunacağım. Deprem öncesi ve sonrası yaşadıklarını Aysel anlatıyor, ben derliyorum.

"Cümlelerimi içinde on iki kişinin yaşadığı bir çadırda dile getiriyorum. Üstelik çadırımızda bir de kömür sobası var. Sağlık açısından ne denli güvenli bilemiyorum.

22 Ekim 2011 Cumartesi gecesi, pazar günkü derslere çalıştım. Ardından sabah dershanede neler yapabileceğimi düşündüm. Bunları düşünürken uyumuş olmalıyım. Gözlerimi açtığımda annemin "kızım, dershaneye geç kalacaksın" sözlerini işitir oldum. Derin bir nefes alarak hemen kalkıp hazırlandım. Hazırlık falan derken kendimi dershanede buldum.

Gün bana uzun gelmişti. Bir türlü gün geçmiyordu. Canımı sıkan bir şeyler olmalıydı; ama ne? Belki de öğleden sonraki etüdü düşünmem hataydı. Yok yok, kesinlikle etüde katılmalıyım diye düşündüm. Derslere geceden hazırlanmam işime yaramıştı. Derste anlatılanları çok iyi anladım. Öğle vakti de yaklaşıyordu. Dersin bitmesine de dakikalar kalmıştı. Öğle arasından sonra etüt başlayacaktı. Dakikalar geçti derken öğle arası geldi; galiba biraz daha iyi hissettim kendimi. En azından etüt salonunda çözeceğim soruları düşününce bir kez daha üniversiteye gidebilme sevincini yaşadım. Etüdün başlamasına da az kalmıştı.

Sevinci yaşarken zaman çok çabuk geçer derlerdi de inanmazdım. Şimdi anladım ki bir saatlik ara su gibi bitivermişti. Hemen yerime oturup test kitaplarımı açmalıydım. Nihayet soruları çözmeye başladım. Az sonra hafiften bir sallantı oldu. Pek önemsemedim. Çünkü o hafta dershanemizin yakınlarında iş makineleri çalışıyorlardı. Sallantının o iş makinelerinden kaynaklandığını düşündüm. Bunları düşünmem beş saniye sürdü ya da sürmedi. Sallantı devam etmeye başladı ve gittikçe de şiddetini gösteriyordu. Bir an kendimi sıranın altında titrer hâlde buldum. Meğerse depremin içindeymişim de farkında değilmişim. Bir taraftan titriyorum bir taraftan da bağırıyordum. Acaba kurtulabilecek miydim? Bir kez daha hayal kurabilecek miydim? O an korkudan dua etmeyi de pek başaramaz ya insan! Galiba Kelime-i Şahadeti getirebildim. Ses tellerimde bir gariplik vardı. Sanki çığlıklarımı kimse duymuyor gibiydi. Sanki tek bağıran bendim. Sallantı durmuş gibiydi. Bir an önce bu beton yığınlarının içinden çıkmalıydık. Birbirimizi eze eze katları inmeye başladık. Beş kat nasıl inilecekti Allahım? Duvarların çoğu yıkılmıştı. Şans bizden yana olsa gerek ki merdivenler sağlamdı. Ya o an sallantı olsaydı ne yapardım ben? Çok korkuyordum; o korku yetmezmiş gibi hastalığımdan bayılırsam kanısını taşıyamıyordum. Merdivenlerden inerken dışarıya çıkıp destek olunacak birine ihtiyaç duymayı ve ailemin sağlık durumunu öğrenmeyi ne çok bekledim bilemezsiniz. Merdivenlerden inmek yıllardan daha uzun gelmişti.

Nihayet sonunda dışarıya çıkabildim. Etrafta koşuşturan insanlar, toz, bağıranlar, ağlayanlar... Az sonra yanıma yeğenim geldi. Benden daha sakindi ve beni sakinleştirmeye çalıştı. Onu gördüğüme ne çok sevindim anlatamam. Sanki dünyalar benim olmuştu. Herkesin elinde cep telefonları; aa ben de ailemin sağlık durumunu öğrenmeliydim. Telefonla kimseye ulaşamadım. Hem böyle bir günde telefon şebekelerinin çalışamayacağını bilemezdim ya. Eve gitmeliydik? Ama nasıl? O kalabalığın içinden çıkabilecek miydik? Hadi çıktık diyelim peki, minibüsler çalışıyor muydu? Herkesin tek derdi sevdikleri olmamış mıydı? Herkes birilerini düşünmüyor muydu? Böyle bir durumda kim para kazanmayı düşünebilirdi ki?

Eve yürüyerek gidebilirdik? Belki uzun sürecekti ama başka çaremiz yoktu. Peki, ailemiz de bizi merak ediyor mudur? Annem benim için endişelenmiş midir? Cumhuriyet Caddesi'ndeydik hâlen. Şabaniye Mahallesi'ne kadar yürüyebilirdik. Çetin bir karardan sonra başladık yürümeye. Hiç yıkılmaz diye düşündüğüm binalar bile yıkık durumdaydı. Çok hızlı yürüyorduk. Hiç bu kadar hızlı yürüdüğümü hatırlamıyorum.

Kıyamet mi koptu acaba? Van neredeydi o an? Sanki tüm Van donmuş gibiydi. Evin yolu bile bana çok uzun gelmişti. Sanki hiç bitmeyecekti. Binalardan uzakta yürümeye de dikkat ediyorduk. Bir yandan da şanslı olduğumu düşündüm. Çünkü yalnız değildim; yanımda yeğenim vardı. Peki, deprem sonrası yanında kimsesi olmayanlar ne durumdaydı? Sonunda evimizin olduğu sokağa yaklaşmıştık. Civardaki hiçbir toprak ev yıkılmamıştı. Ama muhakkak hasara uğramış olmalılardı. İnanmayacaksınız ama etraftaki insanlar bana tuhaf tuhaf bakıyorlardı. Galiba deprem onların umurlarında değildi. Adımlarım biraz daha hızlandı. Bir yandan da etraftaki çocuklar ilgimi çekti. Çocuklar korkudan tek kelime bile etmiyorlardı. Rabbime şükürler olsun ki ailemde can kaybı yoktu. Döşemeli yapıda olan evimiz yıkılmamıştı ama kullanılamaz hâle gelmişti.

Hava hafiften esiyordu. Galiba gece üşüyecektik. Artçı sallantılar da sık sık oluyordu. Bu şartlarda eve de giremezdik. Ama kendi imkânlarımızla bir çadır kurabilirdik. Çadır kurduk derken bir hafta boyunca yedi aile bir çadırda kaldık. Toplam elli kişiydik. Aynı çadırda nefes alıyor, aynı çadırda uyuyorduk. Bir yandan da aklımda ders... Bu çadır içerisinde ders çalışabilecek miydim? Neyse ki bir hafta sonra her aile zor şartlarda da olsa bir çadır alabilmişlerdi. En azından artık yedi aile bir çadırda değildik.

9 Kasım 2011 tarihindeki ikinci depreme kadar ders çalışamadım. Hâlen de ders çalışmayı başarmış değilim. Üzülüyorum ama yapabilecek bir şey yok diyorlar. Ailem başka bir şehre gitmeme müsaade etmiyor. Hem onlar istemedikçe Van'dan çıkamam ya. Ben ailem için hayallerimden bile vazgeçebilirim. Yeter ki ailemi üzecek bir şey yapmayayım. Her neyse artık geride kuru bir üzüntü kaldı.

Bir sallantıda herkesin sorunları aynı olmuştu. Açlık, susuzluk, giyim ve barınak... Zengin-fakir farkı kalmamıştı. Bir sallantıyla güzelim Vanım, güzel memleketim nasıl bu duruma gelmişti.

Yüce rabbim devletimizi başımızdan eksik etmesin. Bizi yalnız bırakmadılar. Bulunduğum mahalleye haftalarca yemek dağıtıldı. Ama bizim sokak yemek almak yerine ekmek almak istiyorlardı. Belki bilirsiniz, Van ilindeki birçok evin tandırı vardır. Bu tandırda kendi ekmeklerini kendileri yaparlar. Ancak depremin verdiği zayiat onları tandırlarından mahrum etmiş olmalıydı. Tandırları sağlam olanlar da dört duvarın içerisine girmeye cesaret edemiyorlardı. Hem böyle kötü günlerde tandırlarda ekmek yapmak istememeleri normal değil mi?

Başta ben olmak üzere çoğu insanın aklında tek bir soru olmalıydı. Acaba Van ne zaman kendine gelecekti?

Bir yanım yıkık ve enkaz altındaydı, diğer yanımsa hâlen direnişte. Acaba diyorum, derken de soruyorum; bir daha güneşli günler görecek mi Vanım? Bir daha kalabalık olacak mı? Gölüne deniz denilmeye devam edilecek mi? Yorgunluğun ne zaman geçecek Vanım?

Rabbimden tek dileğim yaşadıklarımızın kimsenin yaşamamasıdır."

Düşüncelerini benle paylaştığı için Aysel'e teşekkür ediyorum. Aysel'in düşüncelerini derleyerek yazıdan ekleme, çıkarma ya da bazı yerleri kendi cümlelerimle değişmişsem de düşünceler olduğu yerdedir. Umut ediyorum ki bu zor günler zamanı gelince ve bittiğine inandığımızda bitecektir.

Aysel lise mezunu ve üniversite sınavlarına hazırlanan bir dershane öğrencisidir. 23 Ekim 2011 Pazar günü yaşadığımız deprem sonrası dershanesi eğitime ara vermiş ve hâlen de hizmete başlamamıştır. Hem başlasa da Aysel dershaneye gidemez gibi. Öte yandan dikkat ederseniz Aysel çadırda ders çalışamadığını dile getiriyor. Hep derler ya ders çalışmanın bahanesi olmaz diye. Bence şartlara göre bahane olur. Çünkü çadırın yaşam şartlarını anlamak herkesin harcı değildir. Acaba çadırda kaç farklı ses var? Kaç kişiler, sigara içiliyor mu? Her şey bir yana sözel dersleri çalışırken konsantrasyon çok önemlidir. Bunları da düşünerek Aysel'e hak veriyorum. İnşallah Aysel çadır içinde de olsa ders çalışmaya başlar ve imkânsız gibi görüneni başarır.

Yazıda dikkat edilmesi gereken detaylardan biri de tandırlardır. Aysel'in dediği Van ilimizde tandır ekmeği büyük bir öneme sahiptir. Bilmeyenler için tandır ekmeği hakkında birazcık detay vermek istiyorum.

Tandır ekmeği (nane tanurî) sıklıkla yenen, ince ve oldukça gevrek bir çeşit ekmektir. Yerde açılan ve etrafı çamurla sıvanmış bir çukurun içinde pişirilir. Yufka gibi, oklava ile açılır. Üzerine un ve su serpilir. Bundan sonra ekmek, ocağın üzerine yapıştırılarak pişirilir.

Tandır Ekmeği Nasıl Yapılır?
İlk önce hamur hazırlanılır. Un, tuz, su, maya maddelerinden oluşan hamur gerekli kıvama getirilinceye kadar yoğruluyor. Ardından yoğrulma işi biten hamur dinlendirilirken tandır hazırlıkları başlar. Tandırda yakacak olacak genelde tezek ve odun kullanılır. Tandır yakma işlemi zor ve tehlikelidir. Tandırın içi kızgın ateş hâline gelene kadar dumanda bekliyorsunuz. Üstelik filmlerde ve programlarda gösterildiği gibi değil, resmen dumanı ikna etmeye çalışıyorsunuz. İşte bu duman derdinden birçok kadın erken yaşta tansiyon hastası olabiliyor. Ardından bir saat gibi bir süreyle dinlendirilen hamur leğeni tandırın yanına getirilir. İhtiyaca göre yufka ya da çakıl ekmeğe benzer ekmekler yapılmaya başlanılır. Burada tehlikeli olan oklava ile açılan hamurun tandırın üzerine yapıştırılmasıdır. Hatta geçmişte birçok kadın tandıra düşerek hayatlarını kaybetmişlerdir.

Tandırdan yola çıkarak bir önerim var!
Deprem sonrası Vanlı kardeşlerimiz için beden gücü iş alanları açıldı. Tabi bu beden gücü işler genelde erkekler içindir. Bayanların bu tür işlerde çalışması güç. Üstelik bu deprem sürecinde ekmek tüketimi ve ekmek ihtiyacı da çok. O zaman kadınlar tandır ekmeği yapmak üzere işe alınabilirler. Böylece birçok fırının yetişemediği ekmek ihtiyacına kadınlar yetişebilir. Hem neden olmasın ki? Bir taraftan ekmek ihtiyacı karşılanacak, bir taraftan da kadınlarımız evlerine maddi destekte olabileceklerdir. Hem tandır ekmeğin kullanım süresi daha uzundur. Somun ekmek gibi günlük tüketilme gibi derdi yok. Tandır ekmeği haftalarca tüketilmeye uygun bir ekmektir.

Son satırlar...
Bir okurumdan gelen deprem öncesi ve deprem sonrası düşüncelerden yararlanarak bir şeyler anlatmaya çalıştım. Yazıda elimden geldiği kadar eleştiri yapmamaya ve yapılmamasına çalıştım. Yazıda her paragrafta bir ders olsun istedim. Mesela birinde günü gününe ders çalışmanın önemi üzerinde durulmuş. Peki başka?

Her zaman dediğim gibi elbet bir gün zor gibi görünen günler bitecektir. Daha iyi olmak için şükretmeyi denebiliriz. Doğunun incisi Van hâlen ayakta kalmayı başarabilmişse ne mutlu bize...

"Bulunduğunuz yeri bilmiyorsanız, varacağınız yerin önemi yoktur."

14.12.2011