Van Satranç Tarihçesi

Satranç ilimizde yüzyıllardan beri Vanlılar için temel bir uğraş olmuştur. Diğer illere oranla imkânlarının kısıtlı olduğu ilimizde satranç engel tanımamış hemşerilerimiz satranç sporuna daha çok önem vermişlerdir. Başta kahvehaneler olmak üzere birçok mekân satranç taşları ve kalabalık izleyicili hararetli satranç maçlarıyla dolup taşıyor.

Osmanlı döneminde Van'a atanan Valiler ile şehrin ileri gelenleri arasında oynamış oyunlara dair hikâyeler halkın dilinden düşmemiş, gerek halk arasında gerekse de yönetici kesimler nezdinde satranç oyunu düşünce gücünün ve yaratıcılığın bir ölçütü olarak kabul edilmiştir. Satranç oyunu günümüze değin çeşitli değişimler geçirerek gelmiştir. Kimi yerlerde bölgeye has bir takım kurallar da oyuna dâhil edilmiştir. Kökleri çok eski zamana dayanan bu kurallardan örnekleri günümüzde de bazı ilçelerde ve satranç ile özdeşleşmiş kahvehanelerde oynanan oyunlarda gözlemleyebilmekteyiz. Van ilinin hemen tüm ilçelerinde yaygın bir uğraşı olsa da satranç oyunun özdeşleştiği bir ilçe vardır ki o da Bahçesaray (Müküs) İlçesi'dir. Son yıllarda bir takım satranç organizasyonlarına da sahne olan ilçede 7'den 70'e herkes bu oyunu, farklı oyun gücü düzeylerinde olsa da bilmektedir.

Avrupa'da 19.yüzyılın sonlarında profesyonel bir karakter kazanmaya başlayan satranç, ülkemizde Cumhuriyet döneminde 1950'li yıllardan itibaren benzer bir aşamaya geçmiştir. Van ili profesyonel hâliyle ancak 1990'ların başlarında tanışmaya başlamıştır. O dönemle birlikte Uluslar arası Satranç Federasyonu'nun belirlediği satranç kuralları ile satranç kitapları, turnuvalar gibi satranç dünyasına ait etkinlik ve materyaller Vanlı satranç severlerce takip edilmeye başlanmıştır. Van'ın satranç mekânları içerisinde ilk akla gelenler kuşkusuz kahvehanelerdir. Ahmet'in kahvesi olarak bilinen yerde hâlen ilerleyen yaşlarına rağmen zinde mahalli satranç oyuncuları bulabilirsiniz. Bunlar arasında Tatar han, Müküslü Hacı Abdullah, Gürpınarlı Fahrettin Koç, Siirtli Aydın Erdem ilk akla gelen isimlerdir. Bu kişiler satrancın babadan oğla tıpkı bir miras gibi bırakılarak geldiğini dile getirirler.

Van satrancı modern anlamda profesyonel satranç ile Diş Hekimi Cihat TÜRKOĞLU aracılığıyla 1990 yıllarının başlarında tanışır. TÜRKOĞLU kahvelerde oynanan geleneksel oyun tarzının yerine modern satrancın yerleşmesi ve yaygınlaşmasına öncülük eder. 1996 yılında satrancı daha ileri düzeylere çekip yetenekli genç oyuncular yetiştirmek için ve aynı zamanda satranç severlerin de istifade edebileceği bir satranç merkezi açmıştır. Sonraki yıllarda Diş hekimi Dr. Aydın EVLİYAOĞLU, Dr. Zeki EVLİYAOĞLU ve Dr. Adnan YAVİÇ Van satrancının gelişimine önemli katkılar sunmuşlardır. 5 - 6 Temmuz 1997 tarihinde 1. Bahçesaray Satranç Festivali düzenlenerek ilçenin satranç ile özdeşleşen kültürü ulusal düzeye taşırıldı. Sonraki yıllarda bazı kesintiler yaşansa da söz konusu satranç festivalleri devam etmiştir. En son 2008 yılında temmuz ayında geniş katılımlı bir satranç turnuvası düzenlendi.

1997 yılında Van ilinde profesyonel satranç süreci başladı. 1997 yılında Van Gençlik Satranç Spor Kulübü kurularak lig müsabakalarına ilk kez Van adına katılım sağlandı. 1999 yılında Van Gençlik Satranç Spor Kulübü TSF 2. lig müsabakaları sonucunda 32 kulüp arasında birinci gelerek TSF 1. ligine yükselme başarısını gösterdi. Kulüp 3 yıl 1. ligde oynadıktan sonra maddi sıkıntılardan dolayı 2003 yılında çekildi.

 Satranç sporunun seçmeli ders olarak kabul edilmesinden sonra Van'da satranç biraz daha gelişme gösterdi.

Sırasıyla Cihat TÜRKOĞLU, Adnan YAVİÇ, Lokman SEYİDHASANOĞLU ve Remziye YANIK TSF Van İl Temsilciliği görevini yapmıştır. 2008 yılından beri il temsilcilik görevini profesyonel satranç oyuncusu Erdal Arslan yapmaktadır.

Tarihçede bana kaynaklık eden il temsilcimiz Erdal Arslan'a teşekkür ederim.